ТАТАРСТАН-ГАЗИЗ ТУГАН ҖИРЕМ

Кышкы матурлык

Гельсиня5358 — Thu, 21 Jan 2016 18:17:27 GMT

Менә карлы- буранлы кышның да уртасы җитте. Көннәр һәркөнне үзгәреп тора: әле кар ява, әле буран чыга, әле суыта. Ничек кенә булмасын. кыш үзенең ап-ак яуган карлары, салкын көннәре, күзачкысыз бураннары белән безнең күңелләрне күтәрә. Кыш ул - сафлык, аклык.

Көз башы

Укытучы7 — Mon, 17 Sep 2012 15:30:23 GMT

Табигать һәрвакыт үзгәрештә. Шуларның иң зурысы − ел фасыллары алмашыну. Күзәткәнегез бармы икән? Шулар арасында көз − иң матуры. Бу айларда урманнар бик матур. Нинди генә төсләр юк анда?! Көз билгеләре август ахырында ук сизелә башлый инде. Кайбер чәчәкләрнең җәй уртасындагы матурлыгы югала, алар инде киләсе ел өчен орлык бирә. Агачлар яфракларын коя, җир өстенә сары юрган түшәлә. Җәйге киемнәрен беренчеләрдән булып каеннар сала. Имәннәрдә яфраклар озаграк саклана. Ә менә чияләр кар ныклап ятар алдыннан гына яфрак коеп бетерәләр. Миләшләр көзне тагын да матурлый. Кып- кызыл тәлгәшләре күз явын ала. Шулай булса да көз - моңсу чор.

Моңсу да, шул ук вакытта шатлыклы да ул көз башы. Җәй тәмамлану моңсулык тудырса, мул уңыш шатлык китерә.

Июль - җиләкле ай

Укытучы7 — Sun, 29 Jul 2012 12:20:41 GMT

Менә июль ае да белән дә саубуллашыр чак җитте. Ул безнең күңелләргә үзенең эссе көннәре, җылы яңгырлары белән кереп калды. Тирә-якта хуш исле чәчәкләр, уңган бал кортлары табигатьнең гүзәллеген тагын да арттырды.

Июль –җәй аеның иң кызу вакыты, җиләк-җимеш чоры! Бу вакытта уңган хуҗабикәләр берсеннән-берсе тәмле җиләкләрдән ниләр генә әзерләми. Без дә җиләк- җимешләрдән төрле кайнатмалар ясадык, компотлар әзерләдек.

Июнь - чәчәкләр ае

Укытучы7 — Tue, 19 Jun 2012 14:44:01 GMT

Июнь — җәй ае. Бөтен дөнья уяна. Матур итеп кошлар сайрый. Чишмәләр челтерәп ага. Көннәр озая, төннәр кыскара. Күктә кояш балкый.

Шулай ук июнь - чәчәкләр ае да. Шушы айда болын-кырлар гына түгел, юкәләр дә чәчәккә күмелә. Бу айда бал кортлары армый-талмый эшлиләр, бал җыеп калырга тырышалар. Июньдә кешеләр дару үләннәре җыялар. Чөнки күп кенә дарулар чәчәкләрдән ясала. Безнең республикабызда чәчәкләрнең ниндиләре генә юк!

Май

Укытучы7 — Sun, 29 Apr 2012 17:34:49 GMT

Туган ягыма май ае аяк басты! Җирне сусыл яшь үлән, агачларны озын Һәм кызгылт песиләр, яшел яфраклар каплады. Хәзер кая карама шунда чәчәкләр... Табигать инде бик иркен сулый. Сылу каеннар гына, җылы көннәрнең килеп җитүенә ышанып җитмәгәндәй, бөреләрен яңа ача башладылар. Әйтерсең алар яшел төтен пәрдәсенә төренделәр.

Яз бик вакытлы килде. Көтмәгәндә, тын гына торган нарат урманнары шаулап куйды, елгаларда чал дулкын күбекләре уйнады. Бөркүлек сизелде. Ә кояшны болыт каплады. Ул да булмады, еракта арба тәгәрәгәндәй, тагын бер җиңел күкрәү ишетелде. Ул артык кабатланмады, һәм күгелҗем күк, кашын-кабагын җимереп, ниндидер тирән уйга талган кебек күренде. Ләкин бу тынлык озакка бармады. Бая ишетелеп кенә калган күкрәү тоташ гөрелтегә әйләнде. Шул ук минутта җир Һәм күк арасында елтырап яшен атылды. Анысы сүнгәнче үк икенчесе, шундук өченчесе. Ә күкрәү Һаман кабатлана, ул Һаман көчәя, дәһшәтләнә барды. Менә шунда инде чиләкләп яңгыр коя башлады. Ул бик озак яуды Һәм кинәт кенә тынды. Ә тагын бераздан күңелле итеп кояш карады. Җир белән күкне тоташтырып, салават күпере балкыды.

Апрель

Укытучы7 — Sat, 31 Mar 2012 17:39:44 GMT

Менә яз килде. Кояш үз нурларын көннән-көн күбрәк чәчә. Ул бөтен табигатьне йокыдан уятырга тели. Хуш киләсең, ямьле яз! Яз айлары керүгә, табигатьтәге үзгәрешләр көннән-көн күбрәк күренә. Апрель ае − язның аеруча кайнап торган чагы. Быел яз соң килүенә карамастан, апрельнең беренче көне җылы булырга ошый. Апрельдә кар көннән-көн кими. Көпшәк кар астында су җыела, урыны-урыны белән кар өстеннән каралып язгы ташу акканы күренә. Ул үзенә бертөрле гүләү белән килеп төшә. Юлында очраган барлык нәрсәне үзе белән алып китә. Елгада бозлар кузгала. Зур-зур бозларның агып киткәнен карап торуы нинди күңелле! Кояш иртәрәк карый торган яр буйларында, юка бозны тишеп, зәңгәрсу умырзаялар чыга. Аларның оя-оя булып утырулары күңелләрне нечкәртә. Йонлач сабакларына, матур чәчәкләренә карап сокланып торасың. Тиздән сап-сары тузганаклар да күренә башлар. Җир йокыдан уяна. Яз инде тулы хокук белән үз вазифаларына керешә. Зәңгәр күктә язгы кояш елмая. Өй кыекларыннан тамчылар тама. Язгы җылыдан кар эреп, гөрләвекләр хасил була. Җылы яклардан, туган якларын сагынып, яз хәбәрчеләре − каргалар, сыерчыклар кайта. Урамда иртәдән кичкә кадәр балаларньң шат тавышы ишетелеп тора. Күңелле дә соң яз көне!

Март- язның беренче ае

Укытучы7 — Thu, 15 Mar 2012 15:54:39 GMT

Кышның салкыннарыннан соң без язны сагынып көтеп алабыз. Яз − табигатьнең кышкы йокыдан уяну вакыты. Март аеның уртасы җитсә дә, әле һаман яз билгеләре күренми. Язның кыштан әллә ни аермасы юк. Салкын. Бураннар да уйный. Ләкин мин боларны язның кыш белән тартышуы дип уйлыйм. Кояш барыбер үзенекен итәр, тиздән җылытвр. Түбәләргә боз сөңгеләре дә элеп куяр. Кояш җылырак карау белән, боз сөңгеләреннән туктаусыз тамчылар сикерә башлар. Алар кояш нурларында энҗе кебек ялтырар. Түбә калайларыннан пар күтәрелер.

Көннәр дә озыная бара. Яз кояшы елмаеп карау белән, бөтен табигать кышкы йокысыннан уяна башлый. Кояш балкый, ул өй түбәләрендәге карларны эретә. Карлар эри башлагач, җылы яклардан кошлар да кайта башлар. Язгы җылы җил агачтагы яшь бөреләрне уятыр. Тиздән алар хуш исле яшел яфраклар ярырлар. Кояш эссе нурларын көннән-көн күбрәк сибәр. Җирдән җырлый-җырлый гөрләвекләр челтерәп агар. Бозлар кузгалыр. Кырларда беренче умырзая баш калкытыр. Кешеләр язгы эшләргә керешерләр. Язның да эше күп: иңе-буе күренмәгән кырларны кардан әрчисе, ямь-яшел уҗым басуларын ачасы бар. Кырларда тиздән тракторлар гөрләр − язгы кыр эшләре башланыр. Язның әле дымлы җирне үләннәр һәм аллы-гөлле чәчәкләр белән бизисе бар. Ә бүген әле март башы гына. Төннәрен салкын булса да, көндезен инде кояш балкый. Туган җиребезгә яз килә, яз исе аңкый. Яз − матур, шатлыкларга бай, күңелле вакыт. Түрдән уз, яз!

Февраль - кышның соңгы ае

Укытучы7 — Sat, 04 Feb 2012 14:29:18 GMT

Һәр айның үзенә генә хас үзенчәлекләре бар. Февраль − көннәр саны ягыннан кыска ай. Әмма көннәре кышның бүтән айларыннан озынрак. Кояш инде, гыйнвар аендагыча бик азга гына түгел, ә озаккарак чыга. Шулай да кояш көнозын елмаеп торган көннәр сирәк була бу айда. Февраль − күзачкысыз бураннары белән билгеле ай. Бөтен кыш буена яумаган кар шушы кыска айда ява. Кышның соңгы ае бит. Биек-биек кар таулары өя, юллар ябыла. Кыш, киткәнче, бөтен хикмәтләрен күрсәтеп калдырырга тырыша. Шулай да февраль − язның күршесе. Яз билгеләре дә сизелә башлый. Кояш югарыданрак карый, юмартрак кылана. Кояш кыздырган көннәрдә түбәләрдән саран гына тамчылар тамгалый, боз сөңгеләре сузьша. Ләкин әле бу яз килде дигән сүз түгел. Февраль − алдакчы ай. Бер көнне кояш кыздыра, төнен ай балкый, икенче көнне коточкыч буран башлана. Салкыннар үзәккә үтә. Шарт та шорт итеп, өй бүрәнәләре шартлый. Агачлар чатнап куя, аларны калын бәс каплый. Кышның соңгы ае барыбер дә аклыкта, сафлыкта шул әле. Ак каеннар, ябалдашлы наратлар, киң итәкле чыршылардагы кар юрганы, аз гына кагылуга, өстеңә ишелер төсле. Кояш нурлары астында кар өсте бәллүрдәй ялтырый, тагын әллә нинди асылташларга охшый. Бар җирдә гүзәллек тантана итә. Кыш яз белән көрәшен дәвам итә, дилбегәсен тапшырырга ашыкмый.

Кышкы матурлык

Укытучы7 — Mon, 16 Jan 2012 12:19:54 GMT

Кыш ул – табигатьнең иң матур фасылы. Кышкы табигатьне кем генә яратмый!. Җем – җем итеп яуган карларны карап тору күңелгә рәхәт бирә, әйтерсең лә ак күбәләкләр җирдә очып бөтереләләр. Кыш тәрәзәләргә матур – матур бизәкләр төшерә. Кыш никадәр генә салкын булса да, аяк астындагы кар шыгырдап торса да, кышын бик матур.

Яңа ел

Укытучы7 — Mon, 02 Jan 2012 15:12:20 GMT

Кар-бураннар ера-ера,
Елмая көлеп.
Таудай шатлыклары белән
Яңа ел килә.

                                              Яңа елның кар чәчәкләре
                                               Тирбәлеп оча,
                                              Яңа елның назлы җиле
                                              Иңнәрдән коча.

Яңа елның ак карлары
Дөньяга тулган.
Ак бәхетләр ак бәс булып,
Талларга кунган.